Historia Średzkiej Kolei Powiatowej
Strona Główna
Średzka Kolej Powiatowa, a właściwie Schroda'er Kreisbahn, bo taką nazwę nosiła na początku swego istnienia.
Powstała z inicjatywy akcjonariuszy należących do władz powiatu. Widzieli oni w powstaniu kolei możliwość
rozwoju gospodarczego regionu, co oczywiście zaowocowałoby wzrostem ich dochodów. Duże znaczenie dla tych inicjatyw miało poparcie rządu pruskiego w postaci ustawy z 28 lipca 1892 roku o kolejach lokalnych.
Niewątpliwie ustawodawca kierował się tutaj względami politycznymi - dążeniem do zwiększenia napływu
kolonistów niemieckich.
Ponieważ w Niemczech najbardziej rozpowszechnionym typem kolei lokalnej była kolej o szerokości toru
1000 mm, taką przyjęto też dla projektowanej kolejki średzkiej. Fragment takiego toru można jeszcze
zobaczyć we wnętrzu warsztatów w Środzie. Budowę kolejki rozpoczęto w 1898 roku, a pierwsze odcinki oddano do eksploatacji w 1902 roku. Połączyły one Kobylepole z obecnym dworcem Poznań - Wschód (torem normalnym) oraz ze Środą (torem wąskim). Ówczesna wieś Kobylepole (obecnie w granicach Poznania) była do 1939 roku własnością rodziny Mycielskich. Ich pałac o formach klasycystycznych spłonął w 1945 roku. Tam też właśnie w 1872 roku senior rodu Józef Mycielski (powstaniec z 1831 roku) zainicjował budowę browaru, którego wyroby znane są do dziś. On był też jednym z inicjatorów budowy kolei.
W skład kolei wchodziły linie normalnotorowe o długości 11 km z bocznicami do następujących zakładów
prawobrzeżnego Poznania: Zakłady Wojskowe, Fabryka Papieru Pendowskiego T.A. , Zakłady Państwowego
Monopolu Spirytusowego, Znicz, Naftolej, Carolina, Polmin, Koszewski, Majewski i S-ka, Zakłady Ceramiczne Ciesielczyka,
Ogrodnictwo Mielocha, Browar "Kobylepole", Wielkopolska Wytwórnia Chemiczna, Stomil i inne.
Sieć wąskotorowa składała się z linii główneś Kobylepole - Środa - Zaniemyśl o długości 59 kilometrów
oraz szeregu bocznic i odgałęzień. Inicjatorami budowy tychże  odgałęzień byli właściciele ziemscy ,tacy jak
Otto Saraci, F.Hildebrand, W.Madaliński. Z majątków położonych przy szlaku kolejki w okresie jesiennym przewożono duże ilości buraków cukrowych. Ich odbiorca cukrownia "Środa" posiadała bocznice prowadzące bezpośrednio na plac składowy.
Ich resztki zachowały się do dziś na stacji Środa Miasto i są wykorzystywane jako tory odstawcze dla
wagonów. Do prowadzenia manewrów cukrownia posiadała własny parowóz, a do rozładunku wagonów z burakami służyła specjalna maszyna.
Oprócz przewozów towarowych był także prowadzony ruch osobowy.
Zarząd kolejki dbał o wprowadzanie nowoczesnych rozwiązań. Na początku XX wieku wprowadzono rolboki, czyli wózki transportowe do przewozu wagonów normalnotorowych.
Ułatwiło i przyspieszyło to dostarczanie bezpośrednio do odbiorców poprzez sieć wąskotorową ładunków transportowanych koleją normalnotorową.
Jak wspomina ówczesny starosta powiatowy, kolejka przynosiła rokrocznie dochody sięgające kwoty 500 tys. złotych. Przeznaczano je przede wszystkim na inwestycje. Z tych środków w ramach robót publicznych wybudowano pod koniec lat 20-tych bocznice z Annopola przez Chwałkowo do Brodowa i Czarnotek. Natomiast w latach 1930 wprowadzono do eksploatacji wagon motorowy o napędzie spalinowym. Specjalnie dla niego wybudowano na stacji w Środzie obrotnicę i garaż. W tym też okresie zbudowano siłownię wiatrową napędzającą agregat prądotwórczy i pompy wodne. Budynek "elektrowni" i studnia wodna
istnieją do dziś.
W roku 1949 Średzka Kolej Powiatowa została przejęta przez PKP. Powstał wówczas Zarząd Średzkiej Kolei Wąskotorowej z siedzibą w Środzie. Po przejęciu (na podstawie decyzji Ministerstwa Komunikacji z roku 1952) rozpoczęto przebudowę kolejki z toru o szerokości 1000 mm na tor o szerokości 750 mm. Prace prowadzono do 1954 roku, bez przerywania ruchu pociągów.
Cały posiadany poprzednia tabor został przekazany na Pomorskie Koleje Dojazdowe.
Początek lat 60-tych naszego wieku to powolny zmierzch kolejki. Duża konkurencja ze strony komunikacji samochodowej oraz rozbudowa dróg lokalnych spowodowała znaczny spadek przewozów. Doprowadziło to do stopniowego zawieszania ruchu pociągów na niektórych bocznicach.
Od 1973 roku prowadzono rozbiórkę początkowo bocznic, a od 1976 roku linii głównej.
Obecnie z bardzo dobrze prosperującej niegdyś kolejki pozostało 14 km lini łącząc Środę z Zaniemyślem.
Średzka Kolejka prowadziła ruch planowy do początku 2001 roku. Po całkowitym zawieszeniu przewozów wąskotorówką zainteresowało się Starostwo Powiatowe w Środzie Wlkp.
PKP przekazały nieodpłatnie wąskotorówkę powiatowi.
Obecnie uruchamiane są sezonowe kursy, ale w każdej chwili za opłatą można wynająć pociąg.
 
Na podstawie czasopisma "Parowozik" 1989